عليرضا عضد الملك
48
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى )
اطلاع داد . آن شب را آنجا بوديم و به واهمهء غريب گز صبح همهء همراهان را شير چاى دادم . شنبه سلخ شهر ذى القعده الحرام از فرسبه ، وقت طلوع آفتاب ، به عزم كنگاور روانه شديم . از آبادى ديه تا به سر كوه هزار و پانصد قدم متجاوز است كه برفراز مىرود و از سر كوه رو به جنوب جاده است و آن كوه در سه طرفش جلگه است و از طرف جنوب كوه است . جلگهء شرقى زراعتگاه و متعلق [ به ] فرسبه است 122 و جلگهء غربى چند مزرعه دارد و جلگهء شمالى دامنهء كوه الوند است كه تويسركان و بعضى از توابع آن در آن دامنه واقع شده و الوند در ميان همدان و تويسركان حايل است و از آن جادهء تويسركان و توابعش كه در دامنهء كوه و جلگه واقع گرديده نمايان است . نزهتگاهى باصفا و مكانى دلكش است و بدان خرّمى كمتر جايى يافت شود . و جاده كه بر سر كوه است منتهى مىشود به درهاى كه چندان عمق ندارد و در آخر درّه مزرعهء باقرآباد است كه از مرحوم حاجى باقر خالوى نواب جهانگير ميرزا 123 به نواب معزى اليه حسب الارث انتقال يافته و منالش از ديوان اعلى به تيول نواب معزى اليه مرحمت شده است . زارع و رعيتش عبد الملكى هستند و از آنجا به فاصلهء دو فرسنگ قريه و لاشهكرد است . مالك و رعيتش تكلّواند و از رستاق هم رعيت دارد كه از همدان و بروجرد و تويسركان آمدهاند و مالكين آنجا به موجب تفصيل ذيل است : على مردان خان تكلّو ( 3 دانگ ) ، محمد رشيد خان ( يك دانگ ) ، امام ويردى خان ( 12 شعير ) ، كوچك خان ( نيم دانگ ) ، آقا خان ( نيم دانگ ) و اسد خان ( چهار شعير ) . كوچك خان طفلى است هفت هشت ساله و عيالى از پدرش جهانگير خان مانده ، استحقاق تخفيف و مرحمت دارد . سربازش در جزو فوج نهاوند ابواب جمعى اكبر خان است . حاصل آنجا غله و كرچك و جوزق است و باغات انگور دارد . دانگى شش زوج زراعت مىنمايند و دو [ نوبت ] رشحات 124 دارد . ديه معتبرى است . خلاصه پس از آنكه از فرسبه نيم فرسنگى آمديم هوا مترشّح شد و كمكم رشحه به قطره و قطره به سيل منتهى گرديد و روى زمين را تا زانوى اسب آب گرفت ؛ و چون ولاشهكرد در كنار راه است جمعى از مالكين و رعايا بر سر راه استقبال نمودند و به اصرار و ابرام ما را به ميان آبادى برده آتش افروختند و در سر ناهار نان و لبنيات تعارف آوردند . ناهار را آنجا خورديم و باران قطع شد و رختها 125 را با آتش خشك كرديم و سوار شديم . از آنجا تا نيم فرسنگ خاك تويسركان است ، پس از آن خاك كنگاور است . ما بين هر دو نهرى است و پهلوى نهر در كنار جاده بقعهء متبركهء امامزاده باقر است . عباد اللّه خان و زين العابدين خان حاكم و ساير خوانين افشار تا آنجا استقبال نموده ، در كنار ديوان امامزاده به انتظار ورود نذر همايونى نشسته بودند . بعد از آنكه اين فدوى رسيدم ، سوار شده به اتفاق روانه شديم . يك فرسنگ از امامزاده گذشته ، رودخانهء شهرستانه است كه منتهى مىشود به